• Email address:

Thực trạng và một số đề xuất tăng cường trợ giúp xã hội đối với người từ 75 – 80 tuổi

By admin
In Người cao tuổi
Apr 12th, 2015
0 Comments
5634 Views

Việt Nam đã chính thức bước vào giai đoạn “già hóa dân số” với tỷ lệ người cao tuổi  (NCT) từ 60 tuổi trở lên chiếm 10% dân số. Trong bối cảnh đó, tuổi thọ của người dân được nâng cao, tiềm lực kinh tế của đất nước được cải thiện, chế độ trợ giúp thường xuyên cho NCT cũng được điều chỉnh, bổ sung và sửa đổi cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn, hướng đến mục tiêu bù đắp để đảm bảo mức sống tối thiểu cho đối tượng.

Trong những năm qua, tuổi để hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng đối với NCT từng bước được điều chỉnh. Nếu năm 2007 thực hiện theo Nghị định 67/2007/NĐ-CP, quy định người từ 85 tuổi trở lên không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội được hưởng mức 120.000 đồng/tháng thì giai đoạn 2007-2009 bình quân hàng năm Nhà nước đã trợ cấp cho hơn 600 ngàn NCT. Từ năm 2010, thực hiện Nghị định số 13/2010/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 67/2007NĐ-CP đã nâng mức chuẩn trợ cấp lên 180.000 đồng/tháng, tuy không điều chỉnh độ tuổi nhưng tổng số NCT được hưởng đã tăng lên 948 ngàn người. Đặc biệt, kể từ khi Luật Người cao tuổi có hiệu lực (01/7/2010) và Nghị định số 06/2011/NĐ-CP hướng dẫn thực hiện Luật được ban hành đã quy định điều chỉnh giảm độ tuổi hưởng trợ cấp xuống 80 tuổi (mặc dù không tăng mức chuẩn trợ cấp) thì cả nước đã có hơn 1,3 triệu  NCT được hưởng chế độ trợ cấp xã hội hàng tháng. Đến nay, Nghị định số 136/2013/NĐ-CP đã ban hành và có hiệu lực từ ngày 01/01/2014 đã tăng mức trợ cấp lên 270.000đ/tháng nhưng do điều kiện kinh tế- xã hội, ngân sách Nhà nước còn nhiều khó khăn nên bắt đầu từ ngày 1/1/2015, việc tăng mức trợ cấp lên 270.000 đồng/tháng mới được triển khai áp dụng đối với nhóm hộ nghèo. Việc thực hiện trợ cấp xã hội hàng tháng đã góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống của NCT, nhất là những NCT có hoàn cảnh khó khăn.

Trong quá trình triển khai thực hiện chính sách, một số địa phương có điều kiện ngân sách đã nâng mức trợ cấp xã hội lên cao hơn mức qui định chung của Nhà nước  như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Bình Dương, Quảng Ninh, Bà Rịa- Vũng Tàu. Riêng tỉnh Bắc Ninh đã hạ tuổi hưởng chế độ trợ cấp xuống tuổi 75 để NCT từ 75-79 được hưởng mức trợ cấp bằng 50% so với mức trợ cấp qui định chung. Đây có thể coi là những bước đi thử nghiệm để tiếp tục thực hiện mở rộng đối tượng hưởng để phù hợp với xu hướng già hóa dân số và khả năng ngân sách của Nhà nước, hướng đến mục tiêu bảo đảm mức sống tối thiểu cho mọi NCT trên phạm vi cả nước.

Mặt khác, trong xu thế phát triển chung, số người lao động tham gia bảo hiểm xã hội, nhất là bảo hiểm xã hội bắt buộc tiếp tục tăng nhanh. Điều này có nghĩa là số NCT có lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội hàng tháng cũng tăng nhanh trong những năm tới đây (số người nghỉ hưởng chế độ hưu trí từ nguồn quỹ bảo hiểm xã hội tăng từ 596,4 ngàn người năm 2006 lên trên 1 triệu người năm 2011). Thực tế này góp phần làm giảm gánh nặng ngân sách chi thực hiện an sinh xã hội cho NCT và tạo điều kiện để mở rộng đối tượng là NCT được hưởng chế độ trợ cấp xã hội hàng tháng với mức chuẩn trợ cấp ngày càng đảm bảo hơn cho nhu cầu sinh hoạt hàng ngày của họ.

Bên cạnh đó, trong những năm qua, chế độ trợ cấp xã hội hàng tháng đối với NCT luôn được coi là một trong những chính sách cơ bản của hệ thống an sinh xã hội ở Việt Nam. Trong giai đoạn hiện nay, trước yêu cầu tiếp tục chuyển đổi và hoàn thiện thể chế kinh tế, sự ảnh hưởng của suy thoái kinh tế, quá trình phân hóa giàu nghèo, già hóa dân số, biến đổi khí hậu ảnh hưởng nặng nề đến đời sống dân sinh, đặc biệt là NCT- thuộc nhóm yếu thế thì công tác bảo trợ xã hội, an sinh xã hội lại càng được quan tâm nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu về thu nhập, chăm sóc sức khỏe và các nhu cầu cơ bản. Đặc biệt, Luật Người cao tuổi được ban hành đã tạo điều kiện về cơ chế cho các tổ chức, cá nhân đẩy mạnh việc chăm lo và phát huy vai trò của NCT.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện trợ cấp xã hội hàng tháng cho NCT cho thấy, mục tiêu đảm bảo mức sống tối thiểu vẫn chưa đạt được do mức độ bao phủ đối tượng còn thấp, mức hưởng chưa đáp ứng nhu cầu sống của NCT. Không chỉ vậy, tốc độ tăng trưởng kinh tế trong hơn 2 thập kỷ qua mặc dù tương đối cao và ổn định nhưng diễn biến kinh tế những năm gần đây lại làm cho lạm phát tăng cao cũng đã ảnh hưởng lớn đến đời sống của người dân, làm giảm đi ý nghĩa của các chính sách trợ giúp xã hội, nhất là đối với những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương, trong đó có NCT, NCT đặc biệt khó khăn, NCT thuộc đồng bào dân tộc thiểu số nghèo. Bên cạnh đó, hiện nay, cả nước mới có gần 2 triệu người hưởng chế độ lương hưu bảo hiểm xã hội và hơn 1,5 triệu người hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng. Như vậy, có gần 5 triệu NCT hầu như chưa có khoản thu nhập thường xuyên nhằm đảm bảo cuộc sống và an sinh xã hội.

Theo kết quả khảo sát của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, năm 2012 có trên 58% số người từ 60-69 tuổi cho rằng, sức khỏe của họ là yếu. Tỷ lệ này tăng nhanh theo tuổi tác. Ở nhóm tuổi từ 70-79, con số này tăng lên 68,4% và từ 80 trở lên, con số này tăng lên gần 75%. Chỉ 6,3% người từ 60-69 tuổi tự đánh giá sức khỏe của họ là tốt; tỷ lệ này ở nhóm người từ 70 tuổi trở lên còn thấp hơn nhiều, chỉ là 3,7%. Điều này cũng cho thấy, việc chăm sóc sức khỏe đối với nhóm NCT là rất cần thiết và chi phí cho việc chăm sóc sức khỏe của họ cũng tăng cao so với nhóm các nhóm tuổi khác. Sức khỏe yếu cũng là lý do chính để NCT không thể làm việc được, không tự tạo được thu nhập đảm bảo cuộc sống của bản thân. Do vậy, cần thiết nghiên cứu, đánh giá thực trạng công tác trợ giúp xã hội đối với NCT, đặc biệt đối với NCT thuộc nhóm tuổi 75-80 chưa được hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng. Qua đó, thấy được những tác động tích cực, những tồn tại và nguyên nhân để đưa ra được những khuyến nghị nhằm tăng cường công tác trợ giúp xã hội đối với NCT.

Luật Người cao tuổi, các văn bản hướng dẫn và đặc biệt là Chương trình hành động quốc gia về NCT đã nêu rõ:Nâng cao chất lượng đời sống vật chất của người cao tuổi; hoàn thiện chính sách trợ giúp và bảo trợ xã hội hướng tới đảm bảo mức sống tối thiểu cho người cao tuổi; phát triển, nâng cao chất lượng hệ thống dịch vụ và cơ sở chăm sóc người cao tuổi, chú trọng người cao tuổi khuyết tật, người cao tuổi thuộc diện nghèo không có người phụng dưỡng, người cao tuổi dân tộc thiểu số. Mặt khác, ở độ tuổi 75 trở lên, hầu hết NCT không còn khả năng lao động, thường bị bệnh tật, ốm đau và đã ở mức độ tuổi cao hơn đáng kể so với tuổi thọ bình quân chung của cả nước. Vì vậy, cần hạ tuổi được hưởng trợ chế độ cấp xã hội đối với NCT, theo đó độ tuổi bắt đầu hưởng trợ cấp là 75 tuổi.

Về đối tượng, trước mắt trong giai đoạn 2015-2017, có thể áp dụng cho NCT dân tộc thiểu số nghèo từ 75 tuổi trở lên, sau đó đến giai đoạn 2017-2020 mở rộng cho NCT nghèo chung. Giai đoạn 2020-2025, mở rộng cho tất cả NCT từ 75 trở lên không có lương hưu hoặc không có  khoản trợ cấp xã hội khác hàng tháng. Về phương thức chi trả, nhân lực thực hiện, hiện nay, với việc chi trả cho hơn 2,6 triệu người hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng thì việc bổ sung thêm đối tượng NCT từ 75-80 sẽ không ảnh hưởng lớn đến khối lượng chi trả, ít chi phí phát sinh, cấp cơ sở có thể tiếp tục thực hiện như quy định hiện hành về thời gian, địa điểm đảm bảo không có sự xáo trộn, thay đổi đáng kể gì.

Nếu áp dụng giảm độ tuổi hưởng đến 75 tuổi đối với người nghèo (thì có khoảng gần 130.000 người được bổ sung vào đối tượng hưởng TCXH) thì hàng tháng theo mức chi hiện hành (180.000 đồng/người/tháng) cần bổ sung thêm khoản ngân sách 24 tỷ đồng và trường hợp áp dụng mức trợ cấp mới theo Nghị định 136 thì mức bổ sung khoảng hơn 35  tỷ đồng/tháng.

Nguyễn Ngọc Toản, Phó Cục trưởng Cục Bảo trợ Xã hội

Nguồn: Tạp chí Lao động xã hội

Comments are closed.